﴿وَإِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍۢ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا۟ بِسُورَةٍۢ مِّن مِّثْلِهِۦ وَٱدْعُوا۟ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ﴾23
«و اگر دربارۀ آنچه بر بنده خود [محمد (ﷺ)] نازل کردهایم؛در شک و تردید هستید، سورهای همانند آن بیاورید و گواهان خود را - غیراز الله - فرا خوانید؛ اگر راست میگویید.»
«عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَبِي حَفْصٍ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ﷺ) يَقُولُ: إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ.»
از امیرالمؤمنین، ابوحفص عمر بن خطاب (رضیالله عنه) روایت است که گفت: شنیدم که رسول خدا(ﷺ) میفرمود: جز این نیست که قبولی و ثواب اعمال به نیتها بستگی دارد، و برای هر کس همان چیزی است که نیت کرده است. پس کسی که هجرت او به سوی خدا و پیامبرش باشد، هجرت او (در حقیقت) به سوی خدا و پیامبرش است؛ و کسی که هجرت او برای رسیدن به دنیا (مال و مقام) باشد و یا برای ازدواج با زنی، پس هجرت او به سوی همان چیزی است که برای آن هجرت نموده است.
وحی و انحاء كلمات زبان عربی هستند که در لغت به معنی اشاره کردن با تندی و سرعت میباشند. این کلمات بر هر اشاره ای خواه استعمال رمز و کنایه باشد، خواه در آوردن صدایی نامفهوم باشد ،چه با به حرکت در آوردن عضوی و چه با استعمال تحریر و نقوش باشد صادق می آیند. (الزبیدی : تاج العروس ۳۸۴/۱)
قرآن کریم در قصه حضرت زکریا(ع) می فرماید:
﴿فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ مِنَ ٱلْمِحْرَابِ فَأَوْحَىٰٓ إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا۟ بُكْرَةًۭ وَعَشِيًّۭا﴾11
«پس از محراب (= جایگاه عبادتش) بر قومش بیرون آمد، آنگاه به آنها اشاره کرد که: صبح و شام (الله(ﷻ) را) تسبیح گویید». »
بدیهی است که منظور از این نوع اشاره این است که مطلبی در دل مخاطب انداخته شود. از این جهت کلمات وحی و ایحاء به معنی انداختن سخنی و مطلبی در دل استعمال شده است. همین معنی در آیه های متعدد قرآن کریم مراد می باشد.
﴿وَأَوْحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحْلِ أَنِ ٱتَّخِذِى مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًۭا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ﴾68
«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که از کوهها و از درختان و از آنچه مردم بنا میکنند، برای خود خانهها بسازد. »
این لفظ برای وسوسه هایی که شیاطین در دلها می اندازند نیز بکار رفته است:
﴿وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِىٍّ عَدُوًّۭا شَيَـٰطِينَ ٱلْإِنسِ وَٱلْجِنِّ يُوحِى بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍۢ زُخْرُفَ ٱلْقَوْلِ غُرُورًۭا ۚ وَلَوْ شَآءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ ۖ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ﴾112
«و همچنین ما برای هر پیغمبری دشمنی از شیطانهای انس و جن قرار دادیم. که بعضی از آنها به بعضی دیگر دروغهای مزین را (برای فریب دادن مردم) القا میکنند، و اگر پروردگارت میخواست این کار را نمیکردند، پس ایشان را با افترا و دروغشان بگذار. »
﴿وَلَا تَأْكُلُوا۟ مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ ٱسْمُ ٱللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُۥ لَفِسْقٌۭ ۗ وَإِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰٓ أَوْلِيَآئِهِمْ لِيُجَـٰدِلُوكُمْ ۖ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ﴾121
«و از آنچه (هنگام ذبح) نام الله بر آن برده نشده، نخورید و همانا این (عمل) نافرمانی (و گناه) است و به راستی شیاطین به دوستان خود (شبهههایی) القا میکنند، تا با شما مجادله کنند، و اگر از آنها اطاعت کنید بیگمان مشرک خواهید بود. »
در خطاب الله تعالی(ﷻ) با فرشتگان نیز گفته شده است:
﴿إِذْ يُوحِى رَبُّكَ إِلَى ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ أَنِّى مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ سَأُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلرُّعْبَ فَٱضْرِبُوا۟ فَوْقَ ٱلْأَعْنَاقِ وَٱضْرِبُوا۟ مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍۢ﴾12
«(و به یاد آور) هنگامیکه پروردگارت به فرشتگان وحی کرد: «من با شما هستم، پس کسانی را که ایمان آوردهاند؛ ثابت قدم دارید، به زودی دردل کسانیکه کافر شدند؛ ترس و هراس میافکنم، پس بر فراز گردنها بزنید، و همۀ انگشتانشان را بزنید (و قطع کنید).» »
مطلبی که در دل غیر نبی القا میشود با همین لفظ تعبیر شده است.
﴿وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰٓ أُمِّ مُوسَىٰٓ أَنْ أَرْضِعِيهِ ۖ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِى ٱلْيَمِّ وَلَا تَخَافِى وَلَا تَحْزَنِىٓ ۖ إِنَّا رَآدُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ﴾7
«و به مادر موسی الهام کردیم که: «او را شیر بده، پس هنگامیکه بر او ترسیدی، او را به دریای (نیل) بینداز، و نترس، و اندوهگین مشو، یقیناً ما او را به تو باز میگردانیم و او را از پیامبران قرار میدهیم». »
همه اینها در مفهوم لغوی این کلمه داخل هستند. تعریف وحی در اصطلاح شرع این است:
كلام الله المنزل على نبي من انبيائه (بدر الدین العینی: عمدة القاری لشرح صیحیح البخاری۱/۱۸)
کلام الله تعالیٰ(ﷻ) که بر پیغمبری نازل شود.
لازم به یادآوری است که بنابر مشهور شدن وحی در معنای اصطلاحی خود استعمال آن برای کسی غیر از پیغمبر درست نیست حضرت علامه انورشاه کشمیری (رح) می فرمایند در دو کلمه وحی و ایحاء اندکی فرق وجود دارد. مفهوم ایحاء عام است. اشاره به کسی و القای مطلب در دل کسی غیر از نبی علاوه بر نازل کردن وحی بر انبیا در مفهوم آن داخل میباشد. لذا این کلمه برای نبی و غیر نبی استعمال می شود. اما وحی فقط به الهامی گفته میشود که بر انبیاء نازل شود به همین دلیل قرآن کریم لفظ ایحاء را برای نبی و غیر نبی بکار برده است ولی لفظ وحی را برای کسی غیر از انبیاء بکار نبرده است. (حضرت مولانا شاه انور شاه کشمیری فیض الباری ۱/۱۹ )
از یکی از فرمتهای زیر استفاده کنید و با یک کلیک متن ارجاع را کپی نمایید.
تیم نشراتی کهکشان معرفت. «وحی در قرآن کریم؛ از معناهای لغوی تا کاربردهای اصطلاحی». کهکشان معرفت | Kahkashan-e-Marefat، 24 اسد 1404. بازیابی از: https://www.kahkashan-e-marefat.com/fa/articles/وحی-در-قرآن-کریم-از-معناهای-لغوی-تا-کاربردهای-اصطلاحی (تاریخ دسترسی: 13 سنبله 1405).
در حال بارگذاری مقالات...