﴿وَإِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍۢ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا۟ بِسُورَةٍۢ مِّن مِّثْلِهِۦ وَٱدْعُوا۟ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ﴾23
«و اگر دربارۀ آنچه بر بنده خود [محمد (ﷺ)] نازل کردهایم؛در شک و تردید هستید، سورهای همانند آن بیاورید و گواهان خود را - غیراز الله - فرا خوانید؛ اگر راست میگویید.»
«عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَبِي حَفْصٍ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ﷺ) يَقُولُ: إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ.»
از امیرالمؤمنین، ابوحفص عمر بن خطاب (رضیالله عنه) روایت است که گفت: شنیدم که رسول خدا(ﷺ) میفرمود: جز این نیست که قبولی و ثواب اعمال به نیتها بستگی دارد، و برای هر کس همان چیزی است که نیت کرده است. پس کسی که هجرت او به سوی خدا و پیامبرش باشد، هجرت او (در حقیقت) به سوی خدا و پیامبرش است؛ و کسی که هجرت او برای رسیدن به دنیا (مال و مقام) باشد و یا برای ازدواج با زنی، پس هجرت او به سوی همان چیزی است که برای آن هجرت نموده است.
حمد و ثنا تقدیم آن بیهمتایی که هستی سرودی از عظمت جلال اوست. آن خالق بیهمتا آن پروردگار مهربان، که ذره ذرهی وجود ما را با عشق و حکمت خویش آفرید. و درود و سلام جاودانه نثارِ آن پیامبر رحمت(ﷺ)، آن نور هدایت، آن اسوه بیبدیل اخلاق و انسانیت.
روزه در زبان عربی "صَوْم" (صيام) نامیده میشود که از ریشه "ص-و-م" گرفته شده است. معنی لغوی "صوم" خودداری، امساک و پرهیز است.
در زبان فارسی، واژه "روزه" از فعل "روستن" گرفته شده که به معنای بازایستادن، توقف و خودداری است.
در اصطلاح دینی، روزه به معنای خودداری از خوردن، آشامیدن و برخی دیگر از اعمال خاص از طلوع فجر تا غروب آفتاب، با نیت عبادت و تقرُب به خداوند(ﷻ) است.
خداوند متعال(ﷻ) در قرانکریم فرموده است:
﴿يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ كُتِبَ عَلَيْكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ﴾183
«ای کسانی که ایمان آوردهاید! روزه بر شما مقرّر شده است، همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شد،تا پرهیزگار شوید. »
جناب حضرت رسول مقبول(ﷺ) درباره روزه و روزه دار چنین ارشاد میفرمایند:
روزه سپری در برابر آتش دوزخ
«قال رسول الله(ﷺ): الصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ، كَجُنَّةِ أَحَدِكُمْ مِنَ القِتَالِ. »
روزه سپری است در برابر آتش (دوزخ)، همانگونه که سپر برای یکی از شما در جنگ (حفاظت میکند).
پاداش بیحد و حساب روزهداران
«قال رسول الله (ﷺ): قَالَ اللَّهُ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ، فَإِنَّهُ لِي، وَأَنَا أَجْزِي بِهِ. وَالصِّيَامُ جُنَّةٌ، وَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ، فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَصْخَبْ، فَإِنْ سَابَّهُ أَحَدٌ، أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي امْرُؤٌ صَائِمٌ. وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ، لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ يَفْرَحُهُمَا إِذَا أَفْطَرَ فَرِحَ، وَإِذَا لَقِيَ رَبَّهُ فَرِحَ بِصَوْمِهِ . »
تمام اعمال فرزند آدم برای خود اوست، جز روزه که برای من است و من خود پاداش آن را میدهم.
روزه، کلید بهشت
«قال رسول الله (ﷺ): إِنَّ فِي الْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ، يَدْخُلُ مِنْهُ الصَّائِمُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، لَا يَدْخُلُ مِنْهُ أَحَدٌ غَيْرُهُمْ. »
در بهشت دری است به نام رَیَّان که روز قیامت، فقط روزهداران از آن وارد میشوند و هیچکس غیر از آنان از آن در وارد نخواهد شد.
روزه و سلامتی
«قال رسول الله (ﷺ): صُومُوا تَصِحُّوا. »
روزه بگیرید تا سلامت بمانید.
دو شادی برای روزهدار
«قال رسول الله (ﷺ): لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ: فَرْحَةٌ عِندَ فِطْرِهِ، وَفَرْحَةٌ عِندَ لِقَاءِ رَبِّهِ. »
روزهدار دو شادی دارد: یکی هنگام افطار و دیگری هنگام دیدار پروردگارش.
روزه سومین رکن دین مقدس اسلام است.
تعریف روزه: خودداری از خوردن، آشامیدن و سایر مبطلات از طلوع فجر تا غروب.
شرایط وجوب روزه: بلوغ، عقل، توانایی جسمی، نبود مانع شرعی (مانند حیض و نفاس در زنان).
﴿أَيَّامًۭا مَّعْدُودَٰتٍۢ ۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ فَعِدَّةٌۭ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى ٱلَّذِينَ يُطِيقُونَهُۥ فِدْيَةٌۭ طَعَامُ مِسْكِينٍۢ ۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًۭا فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّهُۥ ۚ وَأَن تَصُومُوا۟ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ﴾184
«روزه، در روزهای معدودی بر شما مقرر شده است. پس هر که از شما بیمار یا در سفر باشد، پس به تعداد آن، روزهای دیگری (را روزه بگیرد). و بر کسانی که طاقت آن را ندارند، کفارهای است، طعام دادن به یک مسکین. و هر که کار خیری انجام دهد، برای او بهتر است. و اینکه روزه بگیرید برای شما بهتر است، اگر بدانید. »
انواع روزه: فرض، مستحب، مکروه، حرام.
روزه فرضی روزهای گفته میشود که انجام آن بر مسلمانان مکلف فرض است، مانند روزه ماه رمضان.
چنانچه خداوند متعال(ﷻ) در سوره بقره فرموده است:
﴿شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًۭى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَـٰتٍۢ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ فَعِدَّةٌۭ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا۟ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ﴾185
«ماه رمضان، ماهی است که در آن قرآن نازل شده است، هدایتگر مردم و نشانههای روشنی از هدایت و فرقان (تشخیص حق از باطل). پس هر که این ماه را درک کند، باید آن را روزه بگیرد، و هر که بیمار یا در سفر باشد، پس روزهای دیگری را (به جای آن) روزه بگیرد. خدا برای شما آسانی میخواهد و برای شما سختی نمیخواهد، و (میخواهد) تا تعداد روزهها را کامل کنید و خدا را به بزرگی یاد کنید که شما را هدایت کرده است، تا باشد که شکرگزار شوید. »
این آیه بیان می کند که روزه در ماه رمضان فرض است.
روزهٔ نَفلی یعنی روزهای که بهصورت داوطلبانه گرفته میشود. این نوع روزه برای کسب ثواب و تقرب به خداوند(ﷻ) انجام میشود و در اسلام بسیار توصیه شده است.
کفاره افطار عمدی
مکروه
حرام
روزه در سخنان عرفا جایگاه ویژهای دارد و بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای تزکیه نفس، تقرب به خدا(ﷻ) و تصفیه باطن مطرح شده است. عرفا روزه را تنها به امتناع از خوردن و آشامیدن محدود نمیکنند، بلکه آن را تمرینی برای کنترل نفس، کاهش تعلقات دنیوی و ارتقای روحانی میدانند. در ادامه، برخی از دیدگاههای مهم عرفا اسلامی را درباره روزه بیان میداریم:
مولانا(رح) در مثنوی معنوی روزه را فراتر از ظواهر فقهی میبیند و آن را بهعنوان ریاضتی برای تسلط بر خواهشهای نفسانی معرفی میکند:
تفسیر: مولانا(رح) تأکید دارد که حقیقت روزه تنها خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه روزه حقیقی، روزه چشم، زبان، گوش و دل از گناه و غفلت است.
امام غزالی(رح) در احیاء علومالدین سه مرتبه از روزه را بیان میکند:
ابن عربی(رح) در فتوحات مکیه روزه را بالاترین مرتبهی عبادت میداند، زیرا انسان را به مقام "بینیازی از غیر خدا" نزدیک میکند. او میگوید:
روزه، گرسنگی جسم نیست، بلکه سیری روح از غذای الهی است.
بایزید(رح) میگوید:
روزه آن است که در آن، هیچ چیزی جز خدا(ﷻ) به درون نیاید؛ نه نان، نه اندیشه غیر، نه خواهش نفس.
خواجه بهاءالدین نقشبند بخاری(رح) بنیانگذار طریقت نقشبندیه، یکی از بزرگترین عارفان سدهٔ هشتم هجری بود. او بر سیر و سلوک درونی، ذکر قلبی و رعایت آداب شرعی تأکید داشت. در مورد روزه، دیدگاه او مانند بسیاری از عرفای بزرگ، فراتر از ظاهر شریعت بوده و به باطن و حقیقت روزه اشاره دارد.
حضرت شاه نقشبند(رح) معتقد بود که روزه یکی از مهمترین ابزارهای ریاضت برای تربیت نفس و کاهش وابستگی به دنیا است.
او میگوید:
آنکه در روزه، جز گرسنگی یابد، به حقیقت آن نرسیده است.
تفسیر: یعنی اگر کسی روزه بگیرد اما تنها گرسنگی و تشنگی را احساس کند، و به تزکیهی باطن توجه نکند، از حقیقت روزه بیبهره است.
یکی از اصول مهم نقشبندیه ذکر خفی (ذکر قلبی بدون تلفظ زبانی) است. حضرت شاه نقشبند(رح) بر این باور بود که روزه باید همراه با حضور قلب باشد، زیرا روزه واقعی زمانی تحقق مییابد که فرد از هر چیزی غیر از خدا(ﷻ) بازداشته شود.
او میگوید:
در روزه، معده را تهی داشتن آسان است، اما دل را از غیر او خالی داشتن، کار مردان است.
تفسیر: یعنی ترک غذا کار دشواری نیست، اما خالص کردن قلب از تعلقات دنیوی، نیاز به مجاهده دارد.
در طریقه نقشبندیه، اصل مهمی وجود دارد که میگوید: "خلوت در انجمن" یعنی انسان باید در میان مردم باشد، اما دلش متوجه خدا(ﷻ) باشد.حضرت شاه نقشبند(رح) روزه را تمرینی برای این اصل میدانست.
او میگوید:
روزهدار باید در میان مردم باشد، اما دلش با معبود.
تفسیر: یعنی روزه تنها در کنارهگیری از دنیا نیست، بلکه روزه حقیقی آن است که در میان مردم باشی اما دلت وابسته به دنیا نشود.
حضرت شاه نقشبند(رح) معتقد بود که روزه، انسان را به مقام "فقر اختیاری" میرساند. فقر در عرفان، به معنای وابسته نبودن به دنیا و تکیه کردن بر خداوند(ﷻ) است.
او میگوید:
آنکه روزه دارد، به گرسنگان نزدیکتر است و آنکه گرسنگی را بشناسد، به خدا نزدیکتر است.
تفسیر: یعنی روزه، راهی برای درک حال فقرا و همچنین تمرینی برای وابسته نبودن به مادیات است.
حضرت شاه نقشبند(رح) روزه را مقدمهای برای این فنا میدانست.
او میگوید:
روزهدار، از خود میکاهد تا حق در او جلوه کند.
روزه، سفری است به درون، پالایشی است برای روح، و فرصتی است برای نزدیکی به معبود. در این سفر، انسان از لذتهای مادی چشم میپوشد، تا طعم شیرین معنویت را بچشد.
عرفا روزه را نه فقط یک عبادت ظاهری، بلکه ابزاری برای رشد معنوی و رسیدن به حقیقت توحید میدانند. برای آنان، روزه واقعی یعنی پرهیز از هر چیزی که انسان را از خدا(ﷻ) غافل میکند.
از یکی از فرمتهای زیر استفاده کنید و با یک کلیک متن ارجاع را کپی نمایید.
تیم نشراتی کهکشان معرفت. «روزه سپری مستحکم بندهگان خاص خداوند(ﷻ) در برابر خواهشات نفسانی و شیطانی». کهکشان معرفت | Kahkashan-e-Marefat، 5 اسد 1404. بازیابی از: https://www.kahkashan-e-marefat.com/fa/articles/روزه-سپری-مستحکم-بندهگان-خاص-خداوند(ﷻ)-در-برابر-خواهشات-نفسانی-و-شیطانی (تاریخ دسترسی: 13 سنبله 1405).
در حال بارگذاری مقالات...